Jednostki uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych

Przy inwestycjach na rynku funduszy inwestycyjnych, nasze wpłaty przeliczane są na jednostki uczestnictwa lub certyfikaty inwestycyjne. Wyrażają one proporcjonalny udział inwestorów w majątku funduszu.

To, czy będziemy posiadaczami jednostki uczestnictwa, czy certyfikatu, zależy od rodzaju funduszu inwestycyjnego. Fundusze inwestycyjne otwarte i specjalistyczne otwarte za wpłaty dokonane do funduszu zbywają jednostki uczestnictwa, a fundusze inwestycyjne zamknięte, specjalistyczne zamknięte i mieszane emitują certyfikaty inwestycyjne. Większość funduszy inwestycyjnych w Polsce to fundusze otwarte.

Zanim przejdziemy do opisu jednostki uczestnictwa przyjrzyjmy się chwilę certyfikatowi inwestycyjnemu. W kilku słowach jest to: niepodzielny, zdematerializowany papier wartościowy na okaziciela. W przypadku funduszu zamkniętego i mieszanego certyfikaty inwestycyjne podlegają obowiązkowo wprowadzeniu do publicznego obrotu. Natomiast certyfikaty funduszu inwestycyjnego zamkniętego mogą być emitowane jako niepubliczne papiery wartościowe np. w formie dokumentu imiennego.

Jak już wspominaliśmy większość funduszy w Polsce to fundusze otwarte, dlatego chcąc inwestować, nabywamy jednostki uczestnictwa. Czym one są i co musimy o nich wiedzieć?

Podstawowe informacje

Inwestując w fundusz inwestycyjny, stajemy się jednym z wielu jego uczestników. W zamian za nasze pieniądze fundusz sprzedaje nam jednostki uczestnictwa. Stanowią one prawo majątkowe uczestnika funduszu (prawo do udziału w majątku). Każda jednostka uczestnictwa funduszu otwartego reprezentuje jednakowe prawa majątkowe jego uczestników. Ze względu na to, że nie jest ona papierem wartościowym, nie może być zbyta przez uczestnika na rzecz osób trzecich. Może być jedynie odkupiona przez fundusz inwestycyjny i umarzana, gdy rezygnujemy z uczestnictwa w funduszu. Jednostki podlegają natomiast dziedziczeniu, może zostać także ustanowiony na nich zastaw.

Wartość jednostki

Wartość jednostki uczestnictwa w funduszu nie jest stała i może zmieniać się codziennie. Zależy ona od tego, ile warte są danego dnia wszystkie instrumenty (akcje, obligacje itd.), jakie zawiera portfel funduszu, czyli ile warte są jego aktywa. Wartość jednostki zawiera w sobie także koszty pokrywane bezpośrednio ze środków funduszu – tzw. limitowane i nielimitowane koszty operacyjne. Najważniejszym ich elementem jest wynagrodzenie TFI za zarządzanie funduszem. Oznacza to, że koszty te odliczane są od aktywów netto funduszu, przez co bezpośrednio wpływają na wycenę jednostki. Maksymalny limit wynagrodzenia TFI za zarządzanie funduszem określa statut.

Każdy uczestnik funduszu może łatwo obliczyć aktualną wartość swoich środków ulokowanych w funduszu, mnożąc bieżącą wartość jednostki przez liczbę posiadanych jednostek.

Wycena jednostek

Wartość jednostki wyliczana jest w dniu wyceny, którym zazwyczaj jest dzień sesji na GPW w Warszawie. Niektóre fundusze dokonują wycen jednostek z mniejszą częstotliwością, jednak nie może być ona rzadsza niż raz w tygodniu dla funduszy otwartych oraz raz na kwartał dla funduszy inwestycyjnych zamkniętych. Wyceny dokonuje się w oparciu o wartość aktywów netto funduszu (wartość wszystkich składników portfela, wycenionych w oparciu o dane z określonej godziny pomniejszonych o wartość zobowiązań) oraz liczbę jednostek będących w posiadaniu uczestników.

Cena nabycia jednostki

Cena nabycia to wartość jednostki powiększona o opłatę manipulacyjną. Oblicza się ją, dzieląc wartość aktywów netto przypadających na jednostkę funduszu (WAN/j) przez wyrażenie (1 – stawka opłaty manipulacyjnej). Jeżeli fundusz nie pobiera opłaty przy zbywaniu jednostek, cena ich nabycia równa jest WAN/j.

W mediach podawane są dwie wartości jednostek: brutto (wyższa) oznacza cenę jednostki powiększoną o stawkę opłaty manipulacyjnej (tyle zapłacimy za jednostkę nabywając udziały w funduszu), netto (niższa) określa cenę jej umorzenia (tyle otrzymamy za jednostkę przy wyjściu z funduszu).

Gdzie można znaleźć informacje o wartości jednostki?

Cena jednostki uczestnictwa jest ustalana każdego dnia wyceny i zależy ona od wartości rynkowej składników portfela funduszu. Zmianę wartości jednostki uczestnictwa można obserwować codziennie - publikuje ją większość tytułów prasowych, towarzystwa umieszczają je na stronach internetowych, w niektórych przypadkach można takie informacje znaleźć w telegazecie czy w serwisach telefonów komórkowych.

Kategorie jednostek

Coraz więcej funduszy zbywa różne kategorie jednostek, określane zazwyczaj literami alfabetu. Różnią się one głównie momentem i wysokością pobieranej opłaty manipulacyjnej lub stawką wynagrodzenia TFI za zarządzanie. Różne typy jednostek oferowane są określonym grupom inwestorów – mogą być dostępne np. dla podmiotów, których wartość już dokonanych inwestycji przekracza określony limit, dla uczestników planów systematycznego oszczędzania, pracowniczych programów emerytalnych, indywidualnych kont emerytalnych, bądź dla osób nabywających jednostki za pośrednictwem określonego dystrybutora.

Jak kupić jednostki uczestnictwa?

Dystrybucje jednostek uczestnictwa w funduszach prowadzą obok domów maklerskich, towarzystwa funduszy inwestycyjnych i agenci transferowi. Towarzystwa funduszy oferują jednak wyłącznie jednostki tych funduszy, którymi zarządzają. Domy maklerskie mają zaś podpisane umowy z różnymi towarzystwami, dzięki czemu ich oferta jest znacznie większa. Założenie rejestru jednostek (na którym będą zapisywane zmiany ich posiadania) i ich pierwsze nabycie w funduszu inwestycyjnym otwartym, w większości przypadków, wymaga wizyty z dowodem osobistym w Punkcie Obsługi Klienta domu maklerskiego. Późniejsze ewentualne wpłaty mogą być dokonywane w okienku bankowym, na poczcie lub przelewem z konta bankowego. Zakup jednostek uczestnictwa bezpośrednio od towarzystwa może wiązać się ze zmniejszoną prowizją płaconą przy zakupie tych jednostek, dlatego warto się dowiedzieć, czy w interesującym nas towarzystwie nie istnieje taka możliwość. W tym przypadku coraz częściej jednostki uczestnictwa można też nabyć bez konieczności fizycznego pojawienia się u dystrybutora. Większość zleceń i dyspozycji można składać przez telefon, faksem lub za pośrednictwem Internetu.

Jak odsprzedać jednostki uczestnictwa?

Jeśli chcemy odprzedać jednostkę, musimy udać się do naszego agenta (np. domu maklerskiego). Tam składamy zlecenie umorzenia jednostki. Zlecenie umorzenia musi dotrzeć do agenta obsługującego fundusz. Tam dokonywana jest zmiana w naszym rejestrze i dopiero wtedy realizowane jest umorzenie. Dzień, w którym składamy zlecenie umorzenia jednostek funduszu, nie zawsze musi być faktycznym dniem ich umorzenia. Dzień umorzenia jest bardzo ważny, ponieważ określa, po jakiej cenie jednostki uczestnictwa zostały umorzone. O cenie, po jakiej odsprzedamy jednostki uczestnictwa funduszu, nie decyduje dzień złożenia zlecenia, lecz dzień umorzenia.

Oczywiście musimy pamiętać, że przy wypłacie środków z funduszu obowiązuje nas 19-procentowy podatek od zysków kapitałowych – jak w przypadku wszystkich inwestycji na rynku kapitałowym – potrącany przez TFI na zasadzie ryczałtu. Podatek jest pobierany tylko wówczas, gdy uczestnik osiągnął zysk w czasie, kiedy trzymał pieniądze w funduszu.

Źródło: NBP

Komentarze (0)